حدیث روز
بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ اَللهمَّ کُن لولیَّک الحُجةِ بنِ الحَسَنِ صَلَواتُکَ عَلَیهِ وَ عَلی ابائهِ فی هذهِ السّاعةِ، وَ فی کُلّ ساعَة وَلیّا وَ حافظاً وقائِداً وَ ناصِراً وَ دَلیلاً وَ عَیناً حَتّی تُسکِنَهُ اَرضَکَ طَوعاً وَ تُمَتّعَهُ فیها طَویلاً

پنج شنبه, ۴ مرداد , ۱۴۰۳ Thursday, 25 July , 2024 ساعت تعداد کل نوشته ها : 2534×

                               عنوان:

وجوب اذان و اقامه

 

استاد: حجت الاسلام و المسلمین مهدی دهبان (زید عزه)

 

محقق: محمد غلامی اسفید واجانی

 

پایه: ششم

 

مدرسه علمیه حضرت بقیه الله (عجل الله تعالی فرجه الشریف)

بهار1401

 

چکیده:

بررسی این حکم در کتاب الروضه البهیه:                                                                                              (واستحبابهما ثابت في الخمس) اليومية خاصة، دون غيرها من الصلوات وإن كانت واجبة.
بل يقول المؤذن للواجب منها: الصلاة ثلاثا بنصب الأولينأو رفعهما، أو بالتفريق.[1]

بررسی این حکم در کتاب جواهر الکلام ومن الغريب اقتصار المصنف هنا على نقل القول بالوجوب للجماعة خاصة، من‌ بين الأقوال مع أن القول بوجوب الإقامة في جميع الصلوات أقوى منه قطعا وقد ذهب اليه المرتضى والحسن بن عيسى والكاتب كما قيل ،:
بررسی روایات

کتاب وسائل الشيعة ط-آل البیت[2]:

الف) باب تأكّد استحباب الأَذان والإِقامة للمغرب والصبح(فتوی صاحب وسائل تأكّد استحباب است و در تمام باب های اذان و اقامه استحباب آورده)

نتیجه این پژوهش

1.اذان و اقامه نسبت به نماز صبح و مغرب واجب است(اقامه نسبت به همه نماز ها واجب است)

2.اقامه را نمی توان بینش و بعدش سخن گفت

3.اقامه جزء نماز است و نماز با قامه شروع میشود
 
 
فهرست


مقدمه:

بررسی این حکم در کتاب الروضه البهیه:

بررسی این حکم در کتاب جواهر الکلام:

بررسی روایات

نتیجه این پژوهش

منابع:

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

مقدمه:
بسم الله الرحمن الرحیم

نماز یکی از واجبات یومیه است و هر روز انسان مکلف است که این فریضه را انجام دهد و خداوند از نماز به ستون دین تعبیر کرده  است.

حال باید انسان این فریضه را به نحو احسنت و صحیح انجام دهد و الا به انسان به آن قرب الهی نمی رسد.

یکی از اجزاء و اعمال نماز، اذان و اقامه است که خواننده با مطالعه این پژوهش، متوجه می شود که حکم اذان و اقامه چیست.

بین علماء متقدم و متاخر اختلاف است که آیا اذان و اقامه واجب یا مستحب است.

در این پژوهش ثابت می شود که اذان و اقامه واجب است و ترک اذان و اقامه بعد از خواندن این مقاله حرام و گناه است؛ به عبارت دیگر نماز بدون اذان و اقامه صحیح نمی باشد.

إن شاء الله که این تحقیق مورد رضایت حضرت حجه بن الحسن «أرواحنا فداه» قرار گیرد

(و من الله توفیق)

 

 

 

 

 

 

 

بررسی کلام فقهاء
 

·        کتاب الروضه البهیه:   
(واستحبابهما ثابت في الخمس) اليومية خاصة، دون غيرها من الصلوات وإن كانت واجبة.
بل يقول المؤذن للواجب منها: الصلاة ثلاثا بنصب الأولينأو رفعهما، أو بالتفريق.[3]

ترجمه:

استحباب این دوتا(اذان و اقامه)در نماز های پنج گانه ثابت است و در باره نماز مستحبی و واجب دیگر این استحباب وجود ندارد.

و در صفحه بعد میگوید:

(ويتأكدان في الجهرية، وخصوصا الغداة والمغرب) بل أوجبهما فيهما الحسن مطلقا والمرتضى فيهما على الرجال، وأضاف إليهما الجمعة، ومثله ابن الجنيد، وأضاف الأول الإقامة مطلقا ،والثاني هي على الرجال مطلقا.

(ويستحبان للنساء سرا) ويجوزان جهرا إذا لم يسمع الأجانب من الرجال، ويعتد بأذانهن لغيرهن.(ولو نسيهما) لمصلي ولم يذكر حتى افتتح الصلاة (تداركهما ما لم يركع) في الأصح.

ترجمه:

تاکید استحباب خیلی زیاد است در نماز هایی که جهریه است(صبح و مغرب و عشا) مخصوصا نماز صبح و مغرب (یعنی در عشا کمتر است) و بلکه بعضی واجب میدونن اذان و اقامه رو در صبح و مغرب مثل1. حسن که مطلقا (مرد و زن) و2. سید مرتضی درنماز صبح و مغرب برای مردان و ادعای اجماع کرده و در نماز جمعه هم واجب میداند 3.ابن جنید هم واجب میداند.

و مستحب است برای زنان منتها سرا یعنی با صدای بلند اذان و اقامه نگوید اما جهر زمانی که اجانب نمیشنوند اشکالی ندارد.

(مهم) اگر فراموش کرد و اذان واقامه رو نگفت تا قبل از رکوع میتواند برگردد(نماز را بشکند) و اذان و اقامه رو بگوید و دوباره ادامه دهد.

 

·        جواهر الکلام:                                                                                             
ومن الغريب اقتصار المصنف هنا على نقل القول بالوجوب للجماعة خاصة، من‌ بين الأقوال مع أن القول بوجوب الإقامة في جميع الصلوات أقوى منه قطعا وقد ذهب اليه المرتضى والحسن بن عيسى والكاتب كما قيل ، بل صرح الحسن منهم ببطلان صلاة من تركها عمدا ، كما أن المرتضى والكاتب على ما قيل صرحا بتقييد ذلك بالرجال نظرا إلى النصوص المزبورة ، ولعله مراد الحسن أيضا استبعادا لارتكابه طرح النصوص السابقة بقاعدة الاشتراك ونحوها.

 

ترجمه:

مصنف(محقق حلی) گفته که برای نماز جماعت واجب است که اذان و اقامه گفته شود،(یعنی در همه نماز جماعت ها واجب است امام جماعت اذان و اقامه بگوید)

چرا جماعت را فقط وجوب دادیم و این را بین اقوال گفتی ،و اینکه در تمام نماز ها اذان واقامه بگوید قوی تر از آن است که در نماز جماعت بگوید واجب باشد و قطعا این است (که در نماز غیر جماعت واجب تر است).

وعلى كل حال فقد مال إليه جماعة من متأخري المتأخرين كالمجلسي والأستاذ الأكبر والمحدث البحراني ، بل جزم به الأخير ، بل في منظومة الطباطبائي :  

ولا كذا الوجوب في الإقامة

عليهم للنص ذي السلامة

كل ذلك لاستفاضة النصوص في الدلالة على وجوبها في الفرائض ، بل قد يدعى تواترها على اختلاف كيفية الدلالة فيها ، منها ما تقدم من التعبير باجزاء الإقامة المشعر بكونه أقل المجزي من الواجب ، ومنها ما تسمعه إن شاء الله عن قريب ، ومنها ما يأتي إن شاء الله في من دخل  في الصلاة مع نسيان الإقامة ، ومنها ما دل على أن الإقامة من الصلاة وأنه يحرم بعدها الكلام.

ما در این بحث به 2 نکته میخواهیم برسیم:

1:اذان و اقامه برای نماز صبح و مغرب واجب است(اقامه برای کل نماز ها یومیه واجب است)

2:بین اقامه و نماز کسی صحبت کند نمازش باطل است

نکته: اقامه جزء نماز است و نماز با اقامه شروع میشود

ولا معارض لذلك فيها سوى‌ صحيح زرارة أو خبره (سألت أبا جعفر عليه‌السلام عن رجل نسي الأذان والإقامة حتى دخل في الصلاة قال : فليمض في صلاته ، فإنما الأذان سنة )[4] بناء على إرادة الندب من السنة فيه ، وما يشمل الإقامة‌، من الأذان فيه ليطابق السؤال ، ولإطلاق لفظ الأذان عليهما في جملة من النصوص

ترجمه:

هیچ معارضی برای وجوب اذان و اقامه و اینکه جزء نمازز است نداریم مگر این روایت که گفته:

کسی داخل نماز شد و فراموش کرد؟ امام فرمود:بگذار نمازش را بخواند چونکه اذان سنت است.

و بعضی گفته اند سنت ندب(مستحب)است، میگوید نصوص اذان و اقامه رو تایید میکنند.

در ادامه میگوید چون که میتوانی برگردی و اذان و اقامه را بگویی خیلی مهم است و وجوب دارد(شاهد میگیرد)

حال به سراغ روایات میرویم و آنها را بررسی میکنیم

 

بررسی روایات
وجوب اذان در نماز صبح و مغرب  وجوب اقامه در تمام نماز ها:
1.    محمّد بن علي بن الحسين (شیخ صدوق)بإسناده عن زرارة ، عن أبي جعفر عليه‌السلام ، أنّه قال : أدنى ما يجزي من الأَذان أن تفتتح اليل بأذان وإقامة ، وتفتتح النهار بأذان وإقامة ، ويجزيك في سائر الصلوات إقامة بغير أذان.

 

ترجمه و شرح:

نماز مغرب و صبح باید اذان و اقامه گفته شود؛ در مابقی نماز ها فقط اقامه گفته شود.

 

 

٢ ـ وفي ( العلل ) : عن محمّد بن الحسن ، عن الصفّار ، عن محمّد ابن عبد الحميد وأحمد بن محمّد بن عيسى جميعاً ، عن أحمد بن محمّد بن أبي نصر البزنطي ، عن صفوان بن مهران ، عن أبي عبد الله عليه‌السلام قال : الأَذان مثنى مثنى ، والإِقامة مثنى مثنى ، ولا بدّ في الفجر والمغرب من أذان وإقامة ، في الحضر والسفر ، لأنّه لا يقصّر فيهما في حضر ولا سفر ، وتجزئك إقامة بغير أذان في الظهر والعصر والعشاء الآخرة ، والأَذان والإِقامة في جميع الصلوات أفضل.

 

ترجمه و شرح:

اذان دوتا دوتاست اقامه هم دوتا دوتاست و تو صبح و مغرب ایندوتا هست و چون این نماز شکسته نیست باید بگویی اما بقیه نماز ها (ظهر و عصر و عشاء) فقط اقامه کافی است اما اذان و اقامه در تمتمی نماز ها مستحب است(یعنی تو اون سه تا هم اذان بگی بهتر است)

یعنی در نماز صبح و مغرب باید اذان و اقامه گفته شود اما ما بقی نماز ها اقامه باید گفته شود.

 

٣ ـ محمّد بن الحسن بإسناده عن الحسين بن سعيد ، عن فضالة وحمّاد ، عن معاوية بن وهب أو ابن عمّار ، عن الصباح بن سيّابة قال : قال لي أبو عبد الله عليه‌السلام : لا تدع الأَذان في الصلوات كلّها ، فإن تركته فلا تتركه في المغرب والفجر ، فإنّه ليس فيها تقصير.

 

ترجمه و شرح:

در صبح و مغرب نماز شکسته نمیشود و اذان و اقامه رو نباید حذفش کنی

یعنی وجوب اذان در نماز صبح و مغرب اما در مابقی نماز ها نهی اولیه است؛ درباره صبح و مغرب اصلا نباید ترک شود.

 

٤ ـ وعنه ، عن النضر بن سويد ، عن ابن سنان ، عن أبي عبد الله عليه‌السلام قال : تجزئك في الصلاة إقامة واحدة إلاّ الغداة والمغرب.

 

ترجمه و شرح:

غیر از صبح و مغرب اقامه تنها کافیست (یعنی در صبح و مغرب اذان و اقامه باهم واجب است).

یعنی وجوب اذان در نماز صبح و مغرب؛ وجوب اقامه در تمامی نماز ها.

 

 

٥ ـ وعنه ، عن الحسن أخيه ، عن زرعة ، عن سماعة قال : قال أبو عبد الله عليه‌السلام : لا تصلّ الغداة والمغرب إلاّ بأذان وإقامة ، ورخّص في سائر الصلوات بالإِقامة ، والأَذان أفضل.

 

ترجمه و شرح:

نماز نخوان در نماز صبح و مغرب مگر به اذان و اقامه ، و اجازه داد در بقیه نماز ها که فقط اقامه بگویی و اذان افضل است.

یعنی اذان در نماز مغرب و صبح واجب است؛ وجوب اقامه در مابقی نماز ها.

 

6 ـ محمّد بن يعقوب ، عن محمّد بن يحيى ، عن أحمد بن محمّد ، عن الحسين بن سعيد ، عن القاسم بن محمّد ، عن علي بن أبي حمزة ، عن أبي بصير ، عن أحدهما عليهما‌السلام ـ في حديث ـ قال : إن كنت وحدك تبادر أمراً تخاف أن يفوتك تجزيك إقامة ، إلاّ الفجر والمغرب ، فإنّه ينبغي أن تؤذّن فيهما وتقيم ، من أجل أنّه لا يقصّر فيهما كما يقصّر في سائر الصلوات.

 

ترجمه و شرح:

اگر در جایی بودی که میترسیدی که بکشنت و یا اتفاقی برات بیفتد ویک بلای ناگهانی بود و مضطر شدی اقامه کافی است، الا در نماز فجر و مغرب که در این دو هم اذانو اقامه رو باید بگویی،

یعنی وجوب اقامه و اقامه در نماز مغرب و صبح حتی در حالت خطر

ورواه الشيخ بإسناده عن محمّد بن يعقوب :شیخ هم از محمد بن یعقوب را همینطور نقل کرده.

نکته: کتاب وسائل در باب 33 روایاتی می آورد که اگر کسی یادش رفت باید نماز را بشکند که  دلیل میشود که اذان و اقامه جزء نماز است؛ یعنی نماز با اقامه شروع می شود؛ و حال آنکه چیز های دیگر است که مستحب است اما نیامده که انسان نماز را بشکاند(در صورتی که نماز شکستن حرام است) و آن را انجام دهیم مثل استنشاق و…

شکاندن نماز به خاطره کار مستحبی حرام است؛ لذا یعنی اذان و اقامه واجب است که در صورت فراموشی می توان آن را تدارک دید.

 

 

احادیث دال بر جواز اذان در نماز مغرب:
(معارض با روایاتی که بیان می کرد در نماز مغرب اذان واجب است)

ـ وبأسناده عن سعد بن عبد الله ، عن محمّد بن الحسين ، عن جعفر بن بشير ، عن عمر بن يزيد قال : سألت أبا عبد الله عليه‌السلام عن الإِقامة بغير أذان في المغرب ؟ فقال : ليس به بأس ، وما اُحبّ أن يعتاد.

 

ترجمه و شرح:

 

سوال کردم از امام صادق علیه السلام که آیا اقامه بدون اذان در نماز مغرب اشکالی ندارد؟ امام فرمود:مشکلی ندارد و من دوست ندارم معتاد ترک اذان بشود درنماز مغرب

(از این روایت جواز اقامه بدون اذان برداشت کردند)

 

جمع تعارض وجوب و جواز اذان در نماز مغرب:
اما حال آنکه سعد بن عبدالله در اکثر روایاتی که در کتاب الرحمه نقل کرده باعث تعارض می شود و مرحوم کلینی از ایشون روایت نمی آورد و به همین دلیل این روایت ضعیف می شود.

 

شاهد بر وجوب
روایاتی که شاهد بر وجوب اذان و اقامه و اینکه اقامه جزئی از نماز است:

باب جواز الكلام في الأَذان ، وكراهته في الإِقامة ، وبعدها ، إلاّ فيما يتعلّق بالصلاة ، وبينهما في صلاة الغداة ، واستحباب إعادة الإِقامة أن تكلّم بعدها

 

1ـ محمّد بن علي بن الحسين بإسناده عن زرارة ، عن أبي جعفر عليه‌السلام ، أنّه قال : إذا اُقيمت الصلاة حرم الكلام على الإِمام وأهل المسجد إلاّ في تقديم إمام.

 

ترجمه و شرح:

زمانی که اقامه میگویی حرام است کلام و صحبت کردن چون به نماز ضربه میخوره ،در جایی که جماعت است در زمان اذان امام مشکلی ندارد اهل مسجد صحبت کنند اما زمانی که اقامه میخواند همه باید سکوت کنند

یعنی اقامه جزئی از نماز و با اقامه نماز شروع می شود.

أقول : المراد بالتحريم شدّة الكراهة لما يأتي:

شیخ حر می گوید مراد از تحریم در این روایت شدت کراهت است و دلیل آنرا در آینده می گوییم(در ذیل حدیث 10 این باب)

 

 

2ـ وبإسناده عن حمّاد بن عمرو وأنس بن محمّد ، عن أبيه جميعاً ، عن جعفر بن محمّد ، عن آبائه ـ في وصيّة النبي صلى‌الله‌عليه‌وآله لعلي عليه‌السلام ـ أنّه قال : وكره الكلام بين الأَذان والإِقامة في صلاة الغداة.

کراهت کلام بین اذان و اقامه در نماز مغرب

 

 

3. محمّد بن الحسن بإسناده عن الحسين بن سعيد ، عن حمّاد بن عيسى ، عن حريز ، عن محمّد بن مسلم قال : قال أبو عبد الله عليه‌السلام : لا تتكلّم إذا أقمت الصلاة ، فإنّك إذا تكلّمت أعدت الإِقامة.

 

ترجمه و شرح:

زمانی که اقامه میخوانی صحبت نکن پس اگر صحبت کردی اعاده کن اقامه را (چون نمازت باطل است)

یعنی نماز با اقامه آغاز می شود و صحبت باعث بطلان نماز می شود.

 

 

4.وعنه ، عن فضالة ، عن حسين بن عثمان ، عن عمرو بن أبي نصر قال : قلت لأبي عبد الله عليه‌السلام : أيتكلّم الرجل في الأَذان ؟ قال : لا بأس ، قلت : في الإِقامة ؟ قال : لا.

یعنی در اقامه نمی تواند صحبت کند

ورواه الكليني عن أبي داود ، عن الحسين بن سعيد ، مثله: کلینی هم همین روایت رو داره که مانباید وسط اقامه صحبت کنیم[5]

 

٥ ـ وعنه ، عن الحسن ، عن زرعة ، عن سماعة قال : قال أبو عبد الله عليه‌السلام : إذا أقام المؤذّن الصلاة فقد حرم الكلام ، إلاّ أن يكون القوم ليس يعرف لهم إمام.

 

ترجمه و شرح:

زمانی که موذنی دارد اقامه میگوید کلام حرام است مگر اینکه امام جماعت هنوز تو مسجد نیامده

یعنی اقامه جزء نماز است

 

٦ ـ وعنه ، عن الحسن ، عن زرعة ، عن سماعة قال : سألته عن المؤذّن ، أيتكلّم وهو يؤذّن ؟ فقال : لا بأس حين يفرغ من أذانه.

 

ترجمه و شرح:

موذن هم زمانی که اذانش تمام شد اگر سخن بگوید اشکالی ندارد ولی بین اذان سخن نگوید

بعد اذان می توان صحبت کند – اما حین اذان نمی تواند صحبت کند –

 

 

 

٧ ـ وعنه ، عن فضالة ، عن حسين بن عثمان ، عن ابن مسكان ، عن ابن أبي عمير قال : سألت أبا عبد الله عليه‌السلام عن الرجل ، يتكلّم في الإِقامة ؟ قال : نعم ، فإذا قال المؤذّن : قد قامت الصلاة ، فقد حرم الكلام على أهل المسجد ، إلاّ أن يكونوا قد اجتمعوا من شتّى وليس لهم إمام ، فلا بأس أن يقول بعضهم لبعض : تقدّم يا فلان.

 

ترجمه و شرح:

سخن گفتن در اقامه تا قد قامت الصلاه اشکالی ندارد اما بعد از او دیگر حرام است مگر آنکه امام وارد مسجد نشده باشد، اگر امام وارد مسجد نشد دیگه اشکالی ندارد بعضی به بعضی بگویند برو نماز بخون (این جمله اشکالی ندارد)

بعد قد قامت الصلاه، نماز شروع می شود.

 

8 ـ محمّد بن يعقوب ، عن محمّد بن يحيى ، عن محمّد بن الحسين ، عن محمّد بن إسماعيل ، عن صالح بن عقبة ، عن أبي هارون المكفوف[6] قال : قال أبو عبد الله عليه‌السلام : يا أبا هارون ، الإِقامة من الصلاة ، فإذا أقمت فلا تتكلّم ولا تؤم بيدك(در زمان اقامه نه صحبت کن و نه با دستت اشاره کن).

یعنی از اقامه، انسان وارد نماز می شود؛ لذا اگر صحبت کند و کاری غیر از نماز در اقامه انجام بدهد، اقامه او باطل می شود

اینکه گفته می شود باطل می شود، یعنی اقامه واجب بود و الا استفاده واژه بطلان در مستحبات غلط است.

 

 

روایات معارض:
1 ـ وعنه ، عن محمّد بن سنان ، عن عبد الله بن مسكان ، عن محمّد الحلبي قال : سألت أبا عبد الله عليه‌السلام عن الرجل يتكلّم في أذانه أو في إقامته ؟ فقال : لا بأس.

 

ترجمه و شرح:

محمد بن سنان:

مشهور رجال‌شناسان، روایات محمد بن سنان را معتبر نمی‌دانند. در کتاب رجال نجاشی[7] به ضعیف بودن او اشاره شده است وی در رجال الطوسی به غلوّ[8]و در کتاب رجال کشّی[9]، به دروغ‌گویی متهم شده است. ابن‌غضائری نیز علاوه بر اینکه او را فردی ضعیف و غالی دانسته[10]، وی را به جعل حدیث متهم ساخته است.[۱۸] همچنین فخر المحققین، شهید ثانی، مقدس اردبیلی،  و محقق خویی روایات او را ضعیف دانسته‌اند[11].

2 ـ وبإسناده عن سعد ، عن محمّد بن الحسين ، عن جعفر بن بشير ، عن حمّاد بن عثمان قال : سألت أبا عبد الله عليه‌السلام عن الرجل يتكلّم بعدما يقيم الصلاة ؟ قال : نعم.

 

ترجمه و شرح:

سعد بن عبدالله: در اکثر روایاتی که نقل کرده باعث تعارض می شود،کتاب ارحمه،و مرحوم کلینی از ایشون روایت نمی آورد و به همین دلیل این روایت ضعیف می شود، و به او فتوی نمیدهیم.

 

 

3 ـ وعن سعد ، عن جعفر بن بشير ، عن الحسن بن شهاب قال : سمعت أبا عبد الله عليه‌السلام يقول : لا بأس أن يتكلّم الرجل وهو يقيم الصلاة ، وبعد ما يقيم إن شاء.

 

ترجمه و شرح:

این روایت هم برای سعد است که در روایت قبل توضیح دادیم.

 

4 ـ وعن سعد ، عن أحمد بن محمّد ، عن الحسين بن سعيد ، عن فضالة بن أيوب ، عن الحسين بن عثمان ، عن عمرو بن أبي نصر قال : قلت لأبي عبد الله عليه‌السلام : أيتكلّم الرجل في الأَذان ؟ قال : لا بأس.

 

ترجمه و شرح:

این روایت هم برای سعد است که در روایت قبل توضیح دادیم

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

نتیجه این پژوهش
1.اذان و اقامه نسبت به نماز صبح و مغرب واجب است(اقامه نسبت به همه نماز ها واجب است)

2.اقامه را نمی توان بینش و بعدش سخن گفت

3.اقامه جزء نماز است و نماز با قامه شروع میشود

 

 

 

 

 

 

 

 

 

منابع:
1.    الروضة البهية في شرح اللمعة الدمشقية جلد 1 

2.وسائل الشيعة ط-آل البیت نویسنده : الشيخ حرّ العاملي

3 . الكافي- ط الاسلامية نویسنده : الشيخ الكليني

      4 . رجال النجاشی، مؤسسه نشر اسلامی، ص۳۲۸.

       5.شیخ طوسی، الفهرست، منشورات الشریف الرضی، ص۱۴۳.

     6 .رجال الکشی، ۱۴۰۹ق، ج۱، ص ۵۰۷

   7.ابن‌غضائری، الرجال، ۱۴۲۲ق، ص۹۲.

8.معجم رجال الحدیث، مؤسسة الخویی الاسلامیة

 

 

 

 

 

 

 


[1] الروضة البهية في شرح اللمعة الدمشقية جلد : 1  صفحه : 574

[2]  جلد : 5  صفحه : 386

[3] الروضة البهية في شرح اللمعة الدمشقية جلد : 1  صفحه : 574

[4] لوسائل ـ الباب ـ ٢٩ ـ من أبواب الأذان والإقامة ـ الحديث ١.

[5] الكافي ٣ : ٣٠٤ / ١٠.

[6] ایشون نابینا بوده اند و از بزرگان روایی هستند و شاعر ذو مداح اهلبیت بوده اند

[7] رجال النجاشی، مؤسسه نشر اسلامی، ص۳۲۸.

[8] شیخ طوسی، الفهرست، منشورات الشریف الرضی، ص۱۴۳.

[9] رجال الکشی، ۱۴۰۹ق، ج۱، ص ۵۰۷

[10] ابن‌غضائری، الرجال، ۱۴۲۲ق، ص۹۲.

[11] معجم رجال الحدیث، مؤسسة الخویی الاسلامیة، ج۱۷، ص۱۶۹.

ثبت دیدگاه

دیدگاهها بسته است.