حدیث روز
بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ اَللهمَّ کُن لولیَّک الحُجةِ بنِ الحَسَنِ صَلَواتُکَ عَلَیهِ وَ عَلی ابائهِ فی هذهِ السّاعةِ، وَ فی کُلّ ساعَة وَلیّا وَ حافظاً وقائِداً وَ ناصِراً وَ دَلیلاً وَ عَیناً حَتّی تُسکِنَهُ اَرضَکَ طَوعاً وَ تُمَتّعَهُ فیها طَویلاً

پنج شنبه, ۴ مرداد , ۱۴۰۳ Thursday, 25 July , 2024 ساعت تعداد کل نوشته ها : 2534×
بررسی تغییرات لفظی در فعل مضاعف با
مثال قرآنی
 
 
محقق : محمد جواد انصاری
 
مقدمه
منابع دین اسالم به زبان عربی است . ما برای فهم آیات و روایات اهل بیت باید زبان عربی را یاد بگیریم . برای یادگیری زبان عربی به یادگیری صرف و نحو احتیاج است .
موضوع صرف کلمه شناسی و کلمه سازی است .
کلمه به سه قسم تقسیم می شود : فعل ، اسم ، حرف . فعل چند نوع است : سالم ، مضاعف ، مهموز و معتل در این پژوهش به بررسی فعل مضاعف و تغییرات آن می پردازیم .
 
کلید واژه ها :
فعل :
معنای لغوی : فعل در لغت به معنای انجام شدن است*1.
معنای اصطالحی :کلمه ای است که بر معنای مستقلی داللت کند و آن
معنا با یکی از زمان های سه گانه همراه باشد *2.
 
در این مثال کلمه ی ضرب فعل است .
 
مانند : ( ضرب هللا مثال *3)
فعل مضاعف :
 
معنای لغوی : مضاعف در لغت به معنای دو برابر شدن است .
معنای اصطالحی : کلمات به مضاعف و غیر مضاعف تقسیم می شوند .
کلماتی که عین و فعل و الم الفعل آن ها مثل هم باشد .
مانند کلمه ی مدّ و یا کلمه ی ودّ .  *4
*1 : المنجد *2 : دانش صرف صفحه ی 22
*3ابراهیم ایه ی 24
*4 : دانش صرف صفحه ی 101
 
است . پس به بررسی ادغام و اسام آن می
 
ادغام
 
فعل مضارع در معرض
پردازیم .
 
اقسام ادغام :
ادغام سه نوع است : واجب ، جایز و ممتنع .
ادغام واجب :
ادغام دو حرف متماثل چنانچه اولی ساکن و دومی متحرک باشد و هر دو
در یک کلمه باشند واجب است *1.
مانند : (خر موسی صعقا*2)
ادغام دو حرف متماثل چنانچه اولی متحرک جایز التسکین باشد ، دومی متحرک و هر دو در یک کلمه باشند و آن کلمه اسم ثالثی مجرد متحرک
العین یا ثالثی مزید ملحق نباشد واجب است .  *3
*1 : صرف ساده صفحه ی 17
*2 : سوره ی اعراف آیه ی 143
*3 : صرف ساده صفحه ی 17
 
ادغام جایز :
 
از مضارع مجزوم و امر ،
 
14441413411
 
ادغام متماثالن در صیغه های
 
جایز است . در این صیغه ها اگر بخواهیم ادغام کنیم پس از انتقال حرکت عین الفعل به حرف قبل ، چون عالمت رفع نیز از الم الفعل حذف
 
(اجماع دو حرف ساکن) پدید می آید که برای رفع این
 
ساکنین
 
، التقاء
 
شده
 
داده می شود . حال اگر عین فعل
 
حرکت عارضی
 
حالت به الم الفعل
 
مضموم باشد الم الفعل می تواند هر کدام از سه حرکت فتحه ، کسره یا ضمه ، و در غیر این صورت ، با یکی از دو حرکت فتحه یا کسره
خوانده می شود *1.
مانند : ( فلیمدد له الرحمن مدّا *2)
در این مثال کلمه ی رددنا ادغام ممتنع است .
*1 : دانش صرف صفحه ی 111
*2 : سوره ی مریم آیه ی 17
 
ادغام ممتنع :
 
امتناع ادغام در متماثالن می توان به موارد ذیل
 
ترین موارد
 
از مهم
 
متحرک العین مانند ملل
 
اشاره کرد : در اسم های ثالثی مجرد
 
دو حرف متماثل در ابتدای کلمه مانند ددن
حرف دوم ساکن و متصل به ضمیر رفعی متحرک مانند .ت. یا .ن.
فررت و یفررن *1.
( ثم رددنا لکم الکره علیهم *2)
در این مثال کلمه ی رددنا ادغام ممتنع است .
*1 : دانش صرف صفحه ی 111
*2 : اسراء آیه ی 7
 
منابع
قرآن مجید
المنجد
کتاب دانش صرف سال 1327
کتاب صرف ساده سال 1320

ثبت دیدگاه

دیدگاهها بسته است.